محمد صادق على خان
103
مخازن التعليم ( فارسى )
خشك و الطف از كبك و تذرو و گوشت او فزاينده جوهر دماغ و فهم و حفظ و منى و مقوى معده و اعضا و مضر محرورين و مصلحش ترشيها درونج بيخيست عقربىشكل خاكسترىرنگ گرهدار قوتش تا ده سال باقيست در سوم گرم و خشك محلل بلغم و سودا و رياح غليظه و مقوى حواس و معده و جگر و سپرز و دل و مفرح و جهت خفقان و گزيدن عقرب و تقويت هاضمه و آويختن پاره او در خانه جهت رفع طاعون بالخاصية مفيد و مصدع و مصلحش رازيانه و در محرور اشربه بارده حامضه و بدلش بوزنش زرنباد و قدر شربتش تا دو درم دم الاخوين به فارسى خونسياوشان و بهندى رنگبهرت نامند و آن صمغىست خالص الحمرة مائل به بنفشجى و قوتش مدتها باقى مىماند در سوم سرد و خشك قابض قوى و قاطع خون از جميع اعضا و رادع سيلان فضول و مضر گرده و مصلحش كتيرا و بدلش شادنج و قدر شربتش از نيم درم تا يك مثقال فرسخ نهم در حرف الذال المعجمة ذهب به فارسى زر و طلا و بهندى سونا نامند معتدل مائل بحرارت و مقوى دل و حرارت و رطوبت غريزى و مفرح قلب و جهت خفقان و وسواس و جذام و جنون و امراض سوداوى و صفراوى و يرقان و سپرز و ضعف گرده و سنگ مثانه و رفع سموم و براده او كه با مرواريد و آب ترنج حلكرده باشند جهت جذام و اسهال دموى و زحير و محلول او با نوشادر فقط جهت سم و انپاشتن او در ثقبه غرب جهت رفع آن مجرب و مضر مثانه و مصلحش عسل و بدلش ياقوت محلول و قدر شربتش از يك نيم قيراط تا يك دانگ است فرسخ دهم در حرف الراء المهملة رازيانج به فارسى باديان و بهندى سونف نامند بستانى و برى مىباشد بستانى او در اول سوم گرم و در آخر اول خشك و تخمش گرم و تر و بيخش قويتر از ساير اجزاء و مجموعهء او مولد شير و مدر بول و حيض و مفتح سده جگر و سپرز و سينه و مقوى معده و باصره و محلل رياح و اخلاط غليظه و مجفف قوى و ترياق سموم و با قوت قابضه و جهت خفقان و غشى با گل گاو زبان